تشخیص و درمان ناباروری مردان

ناباروری مردان: علائم، تشخیص و درمان

بسیاری از افراد شوق زیادی برای پدر یا مادرشدن دارند؛ اما ناباروری مردان به‌عنوان یک عامل گسترده اما کمتر شناخته‌شده، این رویا را تهدید می‌کند. بیش‌از یک‌سوم موارد ناباروری زوج‌ها ریشه در مسائل مرتبط با مردان دارد و علی‌رغم اهمیت بسیار زیاد آن، کلیشه‌ها و سوء‌فهم‌های فرهنگی مانع از آن می‌شود که مردان اقدام به دریافت کمک کنند و اغلب دیر به پزشک مراجعه می‌کنند که باعث پیچیده‌ترشدن درمان می‌شود؛ اما خوشبختانه چشم‌انداز روشنی وجود دارد؛ ترویج آگاهی، تحقیقات پزشکی مداوم و حمایت عاطفی می‌توانند به رفع این مشکل کمک کنند.

با استفاده از این موارد و ارتقاء دانش عمومی می‌توان شرایطی را فراهم کرد که در آن هیچ مردی به‌دلیل مسائل ناباروری احساس تنهایی نکند و از درآغوش‌گرفتن فرزندش محروم نشود. در ادامه با ما همراه باشید تا در این باره بیشتر صحبت کنیم.

ناباروری مردان چیست؟

ناباروری مردان یا به‌عبارت ساده‌تر، بچه دار نشدن آقایان، به حالتی گفته می‌شود که در آن یک مرد به‌دلایل مختلف قادر به بارورکردن شریک جنسی خود نیست. این مسئله می‌تواند نتیجه‌ بسیاری از عوامل، از جمله مشکلات فیزیولوژیکی، مسائل هورمونی، مشکلات ژنتیکی، بیماری‌ها یا شرایط سبک زندگی باشد.

در شرایط عادی چه اتفاقی می‌افتد؟

تشخیص و درمان ناباروری مردان

در شرایط عادی، باروری مرد از طریق فرآیندی دقیق که با تولید و انتقال اسپرم شروع می‌شود و با لقاح با تخمک زن به اتمام می‌رسد، صورت می‌گیرد. به‌طورکلی در شرایط نرمال، اتفاقات زیر رخ می‌دهد تا در نهایت جنین تشکیل شود:

دستگاه تناسلی بدن مرد سلول‌های ریزی به‌نام اسپرم می‌سازد. مواد شیمیایی به‌نام هورمون‌ها که در بدن ساخته می‌شوند، مسئول کنترل تولید اسپرم هستند. اسپرم و هورمون جنسی مردانه (تستوسترون) در بیضه‌ها ساخته می‌شوند. بیضه‌ها در کیسه بیضه، کیسه‌ای از پوست که در زیر آلت تناسلی است، قرار دارند و میلیون‌ها اسپرم را به‌طور مستمر تولید می‌کنند.

هنگامی که اسپرم از بیضه‌ها خارج می‌شود، داخل لوله‌ای در پشت هر بیضه می‌رود. این لوله، اپیدیدیم نام دارد. درست قبل‌از انزال، اسپرم از اپیدیدیم به مجموعه دیگری از لوله‌ها می‌رود. این لوله‌ها مجرای دفران نامیده می‌شوند و هر مجرای دفران از اپیدیدیم تا پشت مثانه در لگن امتداد دارد.

هنگام انزال، اسپرم‌ها از طریق مجرای ادرار به بیرون از بدن رانده می‌شوند. در این مرحله، مایعاتی از غدد مختلف (پروستات، غدد پیازی-میزراهی) به اسپرم‌ها اضافه می‌شوند تا مایع منی را تشکیل دهند. سپس منی از طریق مجرای ادرار و از آلت تناسلی خارج می‌شود.

مایع منی حاوی اسپرم‌ باید از طریق واژن به‌سمت رحم و سپس لوله‌های فالوپ حرکت کند تا بتواند یک تخمک بالغ را بارور کنند. اسپرم‌ها باید بتوانند محیط واژن را که می‌تواند برای آن‌ها سمی باشد، تحمل و به‌سمت لوله‌های فالوپ حرکت کنند. اگر یک اسپرم موفق به رسیدن به تخمک و وارد آن شود، لقاح رخ می‌دهد و سلول تخم تقسیم می‌شود و تشکیل جنین را شروع می‌کند. جنین باید به دیواره رحم بچسبد و رشد خود را ادامه دهد.

باروری یک مرد بستگی به این دارد که بدن او اسپرم طبیعی بسازد و آن‌ را تحویل دهد. همچنین اسپرم‌ها باید بتوانند خود را به تخمک برسانند و آن را بارور کنند. این سیستم تنها زمانی کار می‌کند که ژن‌ها، سطح هورمون‌ها و شرایط محیطی مناسب باشند. در مواردی که باروری و حاملگی بدون مشکل پیش می‌روند، نتیجه نهایی یک نوزاد سالم است که به دنیا می‌آید. اگر در هر مرحله از این فرایند مشکلی وجود داشته باشد، مانند مشکلات در تولید یا عملکرد اسپرم در مردان، این امر می‌تواند به ناباروری منجر شود و نیاز به توجه پزشکی یا اقدامات درمانی تخصصی دارد.

علائم ناباروری مردان چیست؟

علائم ناباروری مردان

ناباروری ممکن است بدون هیچ علائم قابل‌تشخیصی باشد و تنها هنگامی که یک زوج نتواند بارداری موفقی داشته باشد، شناسایی شود. باوجوداین، برخی از علائم ناباروری و نشانه‌ها می‌توانند احتمال وجود مشکل در باروری را مطرح کنند:

  • ناتوانی در بچه‌دارشدن: اگر زوجی بعداز یک سال تلاش منظم بدون محافظت برای حاملگی ناکام بمانند، می‌تواند نشانه‌ای از مشکل باروری باشد.
  • تغییرات در عملکرد جنسی: داشتن مشکلاتی مانند کم‌شدن میل جنسی، مشکل در نعوظ یا مشکلات انزال می‌تواند مرتبط با ناباروری باشد.
  • تغییرات در بیضه‌ها: تورم، درد، توده‌ یا تغییر اندازه و شکل بیضه‌ها می‌تواند نشان‌دهنده‌ مسئله‌ای در ارتباط با باروری باشد.
  • تغییرات هورمونی: نشانه‌های تغییرات هورمونی، مانند رشد نامناسب موی بدن، تغییرات صدا یا افزایش بافت پستانی می‌توانند به مسائل باروری مربوط باشند.
  • مسائل ریزش مو: الگوی نرینه‌ای ریزش مو (کم‌شدن موها یا طاسی) می‌تواند با اختلالات هورمونی مرتبط باشد.
  • علائم سیستمیک: مثل خستگی مفرط، کاهش انرژی یا تغییرات خلقی.
  • مشکلات تخلیه منی: عدم انزال یا حجم منی کمتر از حدِ نرمال هنگام انزال.

تشخیص ناباروری مردان چگونه است؟

تشخیص ناباروری مردان

تشخیص ناباروری مراحل مختلفی دارد که شامل ارزیابی دقیق پزشکی، بررسی تاریخچه پزشکی و تعدادی آزمایش‌های پزشکی مخصوص است.

تاریخچه و معاینه فیزیکی

شروع تشخیص معمولاً با یک مصاحبه پزشکی دقیق شامل سوالاتی درباره سابقه باروری، سابقه‌ جنسی، سابقه بیماری‌ها، سابقه جراحی‌ها و عادت‌های سبک زندگی مانند استعمال دخانیات، الکل و استروئیدها است.

پس‌از آن، نوبت به معاینه فیزیکی می‌رسد. یک معاینه فیزیکی کامل از جمله بررسی بیضه‌ها و ناحیه تناسلی می‌تواند برای شناسایی هرگونه مشکل مورفولوژیکی یا تغییرات مرتبط با ناباروری انجام شود.

آزمایش مایع منی

آزمایش منی یکی از آزمایش‌های مهم و متداولی است که برای تشخیص ناباروری مردان انجام می‌شود. این آزمایش شامل بررسی نمونه‌ منی است که توسط مرد جمع‌آوری می‌شود و تعداد اسپرم‌ها، حرکت اسپرم‌ها (موتیلیتی)، شکل (مورفولوژی) و دیگر مشخصات اسپرم‌ها ارزیابی می‌شود. در صورت وجود تعداد اسپرم کم در تجزیه‌وتحلیل منی (این مورد به‌عنوان آزواسپرمی شناخته می‌شود)، ممکن است آزمایش‌هایی برای شناسایی بیماری‌های ژنتیکی مانند سندروم کایلینفلتر انجام شود.

آزمایش هورمونی

آزمایش‌های هورمونی از جمله دیگر آزمایش‌هایی است که برای تشخیص ناباروری انجام می‌شود. آزمایش خون برای سنجش سطوح هورمون‌هایی مانند تستوسترون و دیگر هورمون‌های مرتبط با تولید اسپرم انجام شود. این آزمایش برای این است که بدانند بیضه‌ها چقدر خوب اسپرم می‌سازند. به‌عنوان مثال، هورمون محرک فولیکول (FSH) هورمون هیپوفیز است که به بیضه‌ها دستور می‌دهد تا اسپرم بسازند. سطوح بالای این هورمون ممکن است به این معنی باشد که غده هیپوفیز شما تلاش می‌کند تا بیضه‌ها را به تولید اسپرم وادار کند؛ اما این کار انجام نمی‌شود.

سونوگرافی ترانس رکتال

اولتراسوند بیضه‌ها از دیگر اقداماتی است که برای تشخیص ناباروی مردان انجام می‌شود و می‌تواند به ارزیابی مشکلاتی مانند واریکوسل یا دیگر بلوکه‌شدن‌های ممکن در مجاری اسپرم کمک کند. بسته به نتایج به‌دست‌آمده از آزمایش‌های فوق، ممکن است آزمایشات تخصصی‌تری مانند آزمایشات مولکولی، بررسی انسداد مجاری منی‌بر یا بررسی ایمونولوژیک انجام شود.

بیوپسی بیضه

اگر آزمایش مایع منی تعداد بسیار کم اسپرم یا عدم وجود اسپرم را نشان دهد، ممکن است نیاز به بیوپسی بیضه باشد. در این آزمایش، یک قطعه کوچک از بافت هر بیضه برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. بیوپسی به یافتن علت ناباروری کمک می‌کند و می‌تواند باعث جمع‌آوری اسپرم برای استفاده در تولید مثل کمکی (مانند لقاح آزمایشگاهی، IVF) شود.

پس‌از جمع‌آوری داده‌های این آزمایشات، پزشک می‌تواند یک تصویر کلی از وضعیت مرد به دست بیاورد و براساس آن توصیه‌هایی برای درمان ارائه کند.

انواع راه‌های درمان ناباروری مردان

راه‌های درمان ناباروری مردان

درمان ناباروری ممکن است بسته به علت اصلی مشکل متفاوت باشد. بسیاری از مشکلات را می‌توان با دارو یا جراحی برطرف کرد. این درمان‌ها، بارداری از طریق رابطه جنسی طبیعی را ممکن می‌کنند.  برخی از راه‌های درمان ناباروری عبارت‌اند از:

درمان دارویی

بسیاری از مشکلات در باروری آقایان را می‌توان بدون جراحی و تنها با داروهای تقویت اسپرم درمان کرد. درمان عوارض بیماری‌هایی مانند دیابت، عفونت‌ها یا بیماری‌های دیگر با دارو می‌تواند به بهبود تولید اسپرم و کیفیت آن کمک کند. به‌عنوان مثال، انزال خشک زمانی است که هیچ مایع منی با اوج‌گیری جنسی مرد ترشح نمی‌شود. این مشکل شایع نیست؛ اما می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

  • آسیب نخاعی؛
  • جراحی قبلی؛
  • دیابت؛
  • اسکلروز چندگانه؛
  • ناهنجاری‌های موجود در بدو تولد؛
  • سایر مشکلات روانی، عاطفی یا ناشناخته.

برای درمان این عارضه اغلب از دارو استفاده می‌شود. اگر درمان دارویی با شکست مواجه شود، چند گزینه وجود دارد. تحریک ارتعاشی آلت تناسلی (PVS) یا انزال الکتریکی با پروب رکتوم (RPE که بیشتر به‌عنوان انزال الکتریکی یا EEJ شناخته می‌شود) ممکن است باعث انزال شود. همچنین ممکن است اسپرم مستقیماً از بیضه با سوزن بازیابی شود (اسپیراسیون اسپرم بیضه).

انزال رتروگراد، برگشت مایع منی به‌جای خروج از آلت تناسلی، یکی دیگر از عوامل ناباروری مردان است که دلایل زیادی دارد. این اختلال می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

  • جراحی‌های پروستات یا مثانه؛
  • دیابت؛
  • آسیب نخاعی؛
  • داروهای ضدافسردگی؛
  • داروهای ضدفشارخون خاص؛
  • داروهای مورد استفاده برای درمان بزرگی پروستات (BPH).

برای اصلاح انزال رتروگراد می‌توان از دارو درمانی استفاده کرد. درمان با داروهای بدون نسخه مانند Sudafed انجام می‌شود.

مدیریت مشکلات هورمونی

چگونه می‌توان ناباروری مردان را تشخیص داد؟

استفاده از داروهای هورمونی مانند تزریق گنادوتروپین (GnRH) یا تزریق هورمون تستوسترون یکی دیگر از انواع درمان‌های دارویی برای بهبود سطح هورمون‌های جنسی و درمان ناباروری مردان است.

هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک زمانی است که بیضه‌ها به‌دلیل تحریک ضعیف توسط هورمون‌های هیپوفیز، اسپرم نمی‌سازند. این اختلال به‌دلیل مشکل در هیپوفیز یا هیپوتالاموس است و علت درصد کمی از موارد بچه دار نشدن مردان را شامل می‌شود. شکل مادرزادی آن که به‌عنوان سندرم کالمن شناخته می‌شود، به‌دلیل مقادیر کمتر هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) ایجاد می‌شود. GnRH هورمونی است که توسط هیپوتالاموس ساخته می‌شود. شکل اکتسابی می‌تواند توسط سایر مسائلی مانند تومورهای هیپوفیز، ضربه به سر یا استفاده از استروئید آنابولیک ایجاد شود.

اگر پزشک به هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک مشکوک باشد، ممکن است از فرد بخواهد که MRI انجام دهد که تصویری از غده هیپوفیز را نشان می‌دهد. همچنین برای بررسی سطح پرولاکتین آزمایش خون درخواست می‌شود. MRI و آزمایش خون با هم می‌توانند تومورهای هیپوفیز را ارزیابی کنند. اگر سطوح بالایی از پرولاکتین وجود داشته؛ اما توموری در غده هیپوفیز وجود نداشته باشد، ممکن است پزشک سعی کند ابتدا پرولاکتین را با تزریق هورمونی کاهش دهد.

درمان انسداد لوله‌های اسپرماتیک با جراحی

جراحی برای رفع مسدودی‌های لوله اسپرماتیک یا دفع انسدادهای دیگر انجام می‌شود. اگر منی به‌دلیل انسداد، فاقد اسپرم (آزواسپرمی) باشد، گزینه‌های جراحی زیادی وجود دارد. حتی مردانی که تولید اسپرم کمی دارند، می‌توانند با جراحی درمان شوند؛ زیرا قبل‌از زنده‌ماندن اسپرم باید چندین میلیون اسپرم در بیضه‌ها ساخته شود تا به منی تبدیل شود.

درمان اختلالات مرتبط با اسپرم از طریق جراحی

اگر بیماری‌هایی مانند واریکوسل (بزرگ‌شدن وریدهای پروانه‌ای بخشی از توپان) یا هیپوسپادیا (انحراف افقی یا عمودی اعضای جنسی) وجود داشته باشد، جراحی می‌تواند ناباروری را درمان کند. واریکوسل را می‌توان با یک جراحی کوچک سرپایی به‌نام واریکوسلکتومی برطرف کرد.

تجویز آنتی‌اکسیدان‌ها

مصرف مکمل‌های آنتی‌اکسیدان می‌تواند به بهبود کیفیت اسپرم و کاهش تعداد اسپرماتوزوئیدهای آسیب‌دیده کمک کند.

درمان‌های کمک‌باروری

اگر درمان ناباروری مردان با شکست مواجه شد یا در دسترس نبود، راه‌هایی برای باردارشدن بدون رابطه جنسی وجود دارد. این روش‌ها را تکنیک‌های کمک باروری (ARTs) می‌نامند. از انواع این تکنیک‌ها می‌توان به تلقیح داخل رحمی (IUI)، لقاح آزمایشگاهی (IVF) و تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) اشاره کرد که براساس نوع خاص ناباروری و علت، پزشک ممکن است پیشنهاد دهد.

در هر صورت، تشخیص دقیق و تعیین درمان مناسب باید توسط یک متخصص ناباروری انجام شود. همچنین، در برخی موارد، درمان ممکن است کاملاً موفق نباشد و مشکل باقی بماند.

سوالات متداول

ناباروری مردان چیست؟

ناباروری به عدم توانایی یک مرد برای تولید اسپرم با کیفیت و/یا توانایی ضعیف اسپرم برای بارورکردن تخمک زنان گفته می‌شود.

علل ناباروری مردان چیست؟

علل متعددی برای ناباروری وجود دارد؛ از جمله اختلالات هورمونی، اختلالات انسداد لوله‌های اسپرماتیک، مشکلات انگیختگی، عوارض بیماری‌ها، تغییرات ژنتیکی و تاثیرات محیطی.

چگونه می‌توان ناباروری مردان را تشخیص داد؟

تشخیص ناباروری مردان شامل آزمون‌های اسپرم (تعداد، حرکت، شکل اسپرم)، آزمایش‌های هورمونی، آزمایش منی و سایر تست‌های تخصصی است.

آیا تغییرات در سبک زندگی می‌تواند ناباروری در مردان را بهبود دهد؟

 بله، تغییرات در سبک زندگی مانند اجتناب از مصرف مواد مخدر و الکل، کاهش استرس، حفظ وزن مناسب و انجام ورزش منظم می‌تواند به بهبود باروری کمک کند.

آیا ناباروری قابل پیشگیری است؟

بله، در برخی موارد با رعایت اصول سلامتی و پیروی از سبک زندگی سالم می‌توان از مشکلات باروری پیشگیری کرد؛ اما در بعضی موارد، علل ژنتیکی یا بیماری‌های مزمن باعث ناباروری می‌شود که راهی برای جلوگیری از آن‌ها وجود ندارد.

سخن پایانی

ناباروری یک واقعیت پیچیده و حساس است که تاثیر عمیقی بر زندگی زوج‌ها می‌گذارد. این مسئله چالش‌های فیزیکی و روانی زیادی به‌همراه دارد. ازیک‌طرف، پیشرفت‌های علمی و پزشکی امیدوارکننده‌اند و درمان‌های متعددی برای افزایش احتمال باروری مردان وجود دارد. از‌طرف‌دیگر، حمایت‌های اجتماعی و روانی برای مواجه‌شدن با این چالش لازم است. با توجه به اهمیت شناخت افراد از علل، علائم ناباروری مردان و درمان‌های ممکن برای آن، اطلاعات و آگاهی یک ابزار قدرتمند در مسیر درمان و پذیرش این واقعیت است.

تلاش برای دستیابی به سلامت جسمی و روانی، ارتقاء سبک زندگی سالم و بهره‌مندی از رویکردهای درمانی نوین، گام‌های مهمی در جهت درمان بچه دار نشدن آقایان هستند. در این مسیر، حمایت متخصصان پزشکی و حمایت همدلانه از طریق ارتباط با افراد مشابه می‌تواند نقشی بسیار موثر ایفا کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مشاوره رایگان